Ιωάννα Μουτάφη

Date: 
Thursday, November 23, 2017 -
19:00 to 20:00
Location: 
Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών, Μητσαίων 9
Event Description: 

Δρ. Ιωάννα Μουτάφη (Bιοαρχαιολόγος, M. H. Wiener Laboratory for Archaeological Science), "Μια ιστορία κοινωνικής βιοαρχαιολογίας: Ανθρώπινα οστά, ταφικές πρακτικές και κοινωνική δυναμική στη Μυκηναϊκή Αχαΐα – Η περίπτωση της Βούντενης"

Η ομιλία παρουσιάζει μια ολιστική βιοαρχαιολο-
γική προσέγγιση των κοινωνικών διαστάσεων των
μυκηναϊκών ταφικών πρακτικών, με ιδιαίτερη έμ-
φαση στη μεταχείριση του νεκρού σώματος. Η με-
λέτη βασίζεται στην περίπτωση της Βούντενης, ενός
σημαντικού Υστεροελλαδικού (1400-1050 π.Χ.) νε-
κροταφείου θαλαμωτών τάφων στην Αχαΐα.
Το πολύπλοκο ταφικό τελετουργικό της Μυκηνα-
ϊκής περιόδου χαρακτηρίζεται από πολλαπλές τα-
φές, επανάχρηση του τάφου, και ποικιλία δευτερο-
γενούς μεταχείρισης προηγούμενων ταφών. Παρά το
αυξανόμενο ενδιαφέρον για τις κοινωνικές διαστά-
σεις των μυκηναϊκών ταφικών εθίμων, στις ερμη-
νευτικές προσεγγίσεις συναντάμε συχνά ένα χάσμα
μεταξύ θεωρίας και εμπειρικών δεδομένων, ενώ η
μελέτη των οστών παραμένει δευτερεύουσα. Vς εκ
τούτου, η ταφική πρακτική ανασυστήνεται μόνο α-
ποσπασματικά. Πολλές διαφορετικές πράξεις συχνά
ομαδοποιούνται υπό τον όρο «δευτερογενής απόθε-
ση», ενώ στην πραγματικότητα η ποικιλία τους πι-
θανώς ανακλά πολύ διαφορετικά ιδεολογικά κίνη-
τρα. Το ζήτημα περιπλέκεται ακόμα περισσότερο
εξαιτίας των εγγενών ταφονομικών προβλημάτων
λόγω επανάχρησης των τάφων.
Στην ομιλία υποστηρίζεται πως ο πιο γόνιμος
δρόμος για να προσεγγίσουμε την πολυπλοκότητα
των μυκηναϊκών πολλαπλών ταφών είναι μέσω μιας
«εκ των έσω» κατανόησης της δράσης και εμπειρίας
τόσο των ζωντανών (που πραγματοποίησαν την τα-
φή) όσο και των ίδιων των νεκρών. Το κλειδί για να
το πετύχουμε είναι μια συνθετική προσέγγιση που
συμφιλιώνει θεωρητικές εξελίξεις με τη διεπιστημο-
νική εξέταση πολιτισμικών και βιολογικών δεδομέ-
νων, βάσει εξελιγμένης μεθοδολογίας για την ανά-
λυση αναμοχλευμένων σκελετικών καταλοίπων. Τα
ανθρώπινα οστά αντιμετωπίζονται ως η κύρια πηγή
πληροφοριών και εξετάζονται υπό ένα διττό πρίσμα:
ως υποκείμενο της δικής τους οστεοβιογραφίας αλ-
λά και ως αντικείμενο της δράσης και εμπειρίας των
ζώντων.
Σε αυτό το πλαίσιο, επιλέχθηκε σκόπιμα μόνο
μία περίπτωση μελέτης, η Βούντενη στην Αχαΐα, με
στόχο να ανασυς.ταθεί η ταφική μεταχείριση όσο το
δυνατόν λεπτομερέστερα και να διερευνηθεί πολλα-
πλώς η αλληλεπίδραση ταφικής πράξης και μετα-
βαλλόμενων κοινωνικών συνθηκών. Το πλήθος των
ανασκαφικών δεδομένων από τη Βούντενη και η
λεπτομερής τους τεκμηρίωση επιτρέπουν να ερευ-
νήσουμε τις ταφικές πρακτικές μιας κοινότητας που
έζησε σε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες περιοχές
του μυκηναϊκού κόσμου, κατά τη διάρκεια και της
ανακτορικής ΥΕΙΙΙΑ-Β αλλά και της μετανακτορι-
κής ΥΕΙΙΙΓ περιόδου. Στόχος είναι να εμβαθύνουμε
σε: α) καίρια ζητήματα της σύγχρονης μυκηναϊ-
κής ταφικής έρευνας, όπως λεπτομέρειες της επα-
νάχρησης των τάφων, μορφή και ποικιλία ταφικών
πράξεων, διαδοχή και συχνότητα ταφικών επεισο-
δίων, πληθυσμιακή δημογραφική σύνθεση και κα-
μπύλες θνησιμότητας, οργανωτικά μοτίβα της ταφι-
κής ποικιλομορφίας, διαφοροποίηση ως προς την
ένταξη και την ορατότητα διαφορετικών κοινωνι-
κών ομάδων, διαφορές στην ταφική μεταχείριση
βάσει κοινωνικών χαρακτηριστικών (π.χ. φύλο, ηλι-
κία), μεταβολές στην προσωπική και κοινωνική
θεώρηση των ατόμων, και β) στις μεταβαλλόμενες
κοινωνικές συνθήκες στην Αχαΐα, ιδίως κατά τη
μεταβατική ΥΕΙΙΙΓ περίοδο.
Η παράλληλη εξέταση διαχρονικών μεταβολών
σε ταφικά έθιμα και δημογραφικά δεδομένα φωτίζει
την αλληλεπίδραση μεταξύ τρόπου ταφής και ευρύ-
τερων κοινωνικών συνθηκών. Προσεγγίζονται επί-
σης καίρια ζητήματα ως προς τις ΥΕΙΙΙΓ εξελίξεις
στην Αχαΐα, όπως: α) το επίπεδο πολιτισμικής και
κοινωνικής συνέχειας μεταξύ των δύο περιόδων, β)
η πληθυσμιακή αύξηση και η πιθανότητα μετανα-
στευτικής εισροής από τα πρώην ανακτορικά κέ-
ντρα, και γ) η ανάδειξη και ο χαρακτήρας μιας (νέ-
ας;) τοπικής ανώτερης τάξης. Τα αποτελέσματα δεί-
χνουν πως ακόμη και λεπτές διαφοροποιήσεις στην
ταφική πρακτική αντιπροσωπεύουν πράξεις με ιδιαί-
τερη κοινωνική σημασία, οι οποίες συνέβαλαν στη
διαμόρφωση νέων κοινωνικών συνθηκών κατά τη
μεταβατική περίοδο που ακολούθησε την κατάρ-
ρευση των μυκηναϊκών ανακτόρων.